یادداشت / شناسه خبر: 79962 / تاریخ انتشار : 1397/4/30 21:21
|
سه نکته به بهانه سه حادثه

جام جهانی و سه خطای شناختی

ما معمولا در قبال بروز رفتارهای آسیب‌زننده تعدادی از ایرانیان، بلافاصله شاهد مجموعه‌ای از خطاهای معرفتی و شناختی هستیم.

ایران ورزشی آنلاین / کاوه گرایلی / - این تصاویر پاریس بعد از جشن قهرمانی فرانسه در جام جهانی‌ است. 

- پس از باخت سوئد در مقابل آلمان، سوئدی‌های زیادی به اینستاگرامِ جیمی دورماز حمله کردند و با کامنت‌های نژادپرستانه او را تهدید کردند. دورماز که مرتکب خطای منجر به گلِ پیروزی آلمان شد، در سوئد از پدر و مادری اهل ترکیه به دنیا آمده است.
- پس از پیروزی انگلستان برابر سوئد، هوادارانِ اوباش انگلیسی با حمله به یک فروشگاه آیکیا وسائل آن را به شدت تخریب کردند.

از کنار هم گذاشتن این سه حادثه، سه نکته به ذهن می‌رسد:

۱. برخلاف برخی انگاره‌ها که تمام زشتی‌ها و پلیدی‌های جهان را به ایران و ایرانیان نسبت می‌دهند و برخلاف باورهای کلیشه‌ای در باب دنیای غرب، می‌بینیم که در ناف اروپا هم افراد بسیاری هستند که رفتار نامتمدنانه، غیراخلاقی و حتی وحشیانه دارند؛ آن هم در شرایطی که اصولا در کشورهای غربی، آزادی‌های اجتماعی، ثبات و وضعیت نسبتا بهتر اقتصادی، وجود نهادهای مدنی و آموزش‌ رفتار شهروندی از کودکی، زمینه‌های کمتری برای رفتارهای غیرمدنی ایجاد کرده است و حاکمیت قانون و وجود جریمه‌های سفت و سخت هم مانع محکمی در برابر چنین رفتارهایی است.

۲. فرانسوی‌ها، انگلیسی‌ها و سوئدی‌ها اما با مشاهده این وقایع، شروع به خودزنی و خودتحقیری نکردند و رفتار آن صد، هزار یا حتی ده‌ها هزار نفر را به میلیون‌ها هم‌وطن‌شان تعمیم ندادند؛ از فرانسوی، انگلیسی و سوئدی بودن خود ابراز شرمساری و سرافکندگی نکردند و گزاره‌هایی در باب هویت منحط جمعی‌ و تاریخی‌شان صادر نکردند.

۳. وقوع رفتار مشابه زشت و زننده در نقاط دیگر دنیا، البته دلیلی بر توجیه این رفتارها در داخل و سکوت و بی‌تفاوتی در قبال آن‌ها هم نیست. همانطور که مقابله مدنی و اجتماعی با چنین رفتارهایی نیز موکول به حاکمیت کامل قانون، حل شدن مشکلات اقتصادی و رفع محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی در کشور نیست.

در غرب با وجود ساختارها و نهادهای اجتماعی مسئول، برخورداری عمومی از رفاه نسبی و ترس از مجازات‌‌های سنگین، همچنان نمونه‌های زیادی از وندالیسم (تخریب‌گری) و هولیگانیسم (اوباش‌گری) وجود دارد. اما از آنجا که ما به میزانی که اخبار ایران را رصد می‌کنیم طبیعتا از اخبار دیگر کشورها مطلع نیستیم، اخبار رفتار غیرمدنی دیگران معمولا به گوش‌مان نمی‌رسد. لذا به محض مشاهده رفتاری ناهنجار از سوی «برخی» ایرانیان گمان می‌کنیم که ما تنها ملتی در جهان‌ایم که آن رفتار را انجام داده‌‌ایم. مانند قضیه ایجاد سر و صدا در محل اقامت تیم پرتغال در شب بازی با ایران که اگرچه رفتار زننده‌ای بود ولی نمونه‌های زیادی از چنین کاری در فوتبال اروپا وجود دارد که ما از آن بی‌خبریم.

به طور خلاصه ما معمولا در قبال بروز رفتارهای آسیب‌زننده تعدادی از ایرانیان، بلافاصله شاهد مجموعه‌ای از خطاهای معرفتی و شناختی هستیم:
خطای اول این است که بی‌اطلاع از جهان، آن رفتار را مختص ایرانیان بدانیم. 
خطای دوم این است که رفتار آن افراد را طی یک «تعمیم شتاب‌زده» به تمام ایرانیان نسبت دهیم و حکم‌های قطعی، تحقیرآمیز و ناامیدکننده در باب «ما ایرانی‌ها» صادر کنیم. 
خطای سوم هم این است که در صورت آگاهی از رواج چنین رفتارهایی در کشورهای دیگر، این رفتارها را عادی بدانیم و در مقابل آن‌ها سکوت کنیم. در واقع از «رایج» بودن یک رفتار اشتباه، حکم به‌ «طبیعی» بودن آن بدهیم.

خطاهای اول و دوم باورهایی در امتداد هم هستند و خطای سوم باوری در مقابل آنها اما همه آنها نهایتا سدها و موانعی در مقابل تغییر و اصلاح اجتماعی و فرهنگی در ایران هستند؛ اولی و دومی با رویکردی ذات‌گرایانه، ایرادات رفتاری ایرانیان را ازلی و ابدی، و اصلاح آن‌ها را «ناممکن» می‌دانند و سومی با عادی‌سازی ناهنجاری‌ها، اصلاح آن‌ها ‌را «نالازم» می‌داند. ما اما باید در مقابل هر سه این خطاهای شناختی مقاومت کنیم و به آنها تن ندهیم.

ما باید عیب‌‌ها و معضلات اجتماعی و فرهنگی‌مان را ببینیم؛‌ آن‌ها را انکار نکنیم اما در مقابل آن‌ها، دچار خودباختگی و تحقیر هویت جمعی‌مان و احساس فلاکت و شرم از ایرانی بودن‌مان نشویم؛ آن رفتارها را آسیب‌شناسی و علت‌یابی کنیم و نهایتاً با اتکا به قابلیت‌ها و مزیت‌های فرهنگی‌‌مان به دنبال راه‌های فردی و جمعی، فرهنگی (آموزشی) و نهادی برای مقابله با آن معضلات باشیم.

منبع: صفحه نویسنده در فیسبوک 

captcha
تازه ها
بیشتر