مونا گل نبى
Mona Golnabi
حمل مشعل بازيهاى المپيك، بخشى از بزرگ ترين رويداد ورزشى جهان است كه روزها پيش از شروع هر دوره از بازيها، مسيرى را طى كرده و ضمن اين كه به مردم دنيا نويد مى دهد « المپيك نزديك است نشانه اى از صلح است. هفدهمين مشعل بازيهاى هم از شهرى به شهرى و از كشورى به كشور ديگر مى رود.
تاريخچه مشعل بازيهاى المپيك به سال ۱۹۳۶ در برلين بازمى گردد. وقتى كه «كارل ديم» دبيركل ستاد برگزارى بازيها پيشنهاد آن را داد و پس از موافقت، با به كارگيرى ذره بين هاى بزرگ در دشت المپيا، مشعل روشن شد و پس از طى شهرهاى آتن، دلفى، سالونيك، صوفيا، بلگراد، بوداپست، وين و پراگ، به برلين رسيد. اين كار را در آن زمان ۳۳۳۱ دونده در طول ۳۱ روز انجام دادند. پس از آن بود كه مشعل و حمل آن به جزيى از بازيها بدل شد و پيش از آغاز هر دوره از بازيها، اين كار در دشت المپيا تكرار شده و شهرها و كشورهاى مختلف را طى مى كند.

مشعل پكن
مشعل آلومينيومى و ۷۲ سانتى مترى المپيك پكن كه كمتر از يك كيلوگرم وزن دارد و از گاز پروپان تغذيه مى شود، از ۵ فروردين ۱۳۸۷ در مراسمى ويژه و سنتى در دشت المپيا روشن شد، پنج روز در يونان سفر كرد و پس از آن طى مراسمى مستقيما به پكن رفت. پس از آن هم از روز ۳۱ فروردين ،۱۳۸۷ اين مشعل پكن را به مقصد سفرى ۱۳۷ هزار كيلومترى به دور دنيا ترك كرد. در حقيقت، هفدهمين مشعل بازيهاى المپيك پس از پكن به آلماتى رفت. قزاقستان نخستين ميزبان مشعل المپيك پس از چين بود. پس از آن، مشعل وارد خاك اروپا شده و به شهر استانبول رفت. از استانبول به سن پترزبورگ در روسيه رفته و پس از آن شهرهاى لندن و پاريس را طى كرد. مشعل از پاريس به قاره امريكا و شهرهاى سان فرانسيسكو( ايالات متحده امريكا) و بوينس آيرس(آرژانتين) رفت. تنها شهر آفريقايى ميزبان مشعل المپيك هم دارالسلام در كشور تانزانيا است. مشعل المپيك بيست و نهم پس از دارالسلام به مسقط درعمان آمد. پس از آن از فراز درياى عمان وارد اسلام آباد در پاكستان شد. بمبئى هم ميزبان بعدى مشعل المپيك است.
در ادامه اين مسير مشعل المپيك شهرهاى بانكوك، كوالالامپور و جاكارتا را طى كرد و پس از آن به كانبرا در استراليا و ناگانو در ژاپن رفت. شهر هاى سئول در كره جنوبى، پيونگ يانگ در كره شمالى، هوشى مينه در ويتنام، تايپه، هنگ كنگ و ماكائو هم آخرين مقصدهاى مشعل المپيك پيش از ورود به خاك چين بودند.
پس از اين سفر طولانى مشعل بازيهاى المپيك پكن، ۱۱۳ شهر و منطقه داخلى چين را طى مى كند تا پيش از افتتاحيه بازيها، به پكن برسد.

از فراز قله تا زيراقيانوس

يكى از نكات قابل توجه در حمل مشعل بازيهاى المپيك پكن، برافراشته شدن اين مشعل بر فراز يكى از بلندترين قله هاى هيماليا در كشور چين است. مسؤولان كشور چين نه تنها خطوط ماهواره اى تلفن همراه را در اين منطقه راه اندازى كرده اند، بلكه ۱۰۸ كيلومتر جاده استاندارد براى حمل اين مشعل ساخته اند. اين كار در مقابل حركت ويژه مسؤولان برگزارى بازيهاى المپيك سيدنى است كه مشعل المپيك براى نخستين بار به زير آب اقيانوس ها فرو رفت و مسافتى را توسط غواصان طى كرد.

از آتن تاپكن

اماسفراين مشعل چندان هم بى مخاطره ونمادصلح وآرامش نبودودليل آن هم نه يك مسأله ورزشى كه يك بهانه سياسى بود. ساعت ۸ و ۸ دقيقه و ۸ ثانيه عصر ۱۸ مرداد با شعله ور شده مشعل بازيهاى المپيك، مهم ترين رويداد ورزشى جهان در چين آغاز مى شود.لحظه اى كه بيش از ۷ سال است كه مسؤولان دولت چين از لحظه اعلام ميزبانى شان در سال ۲۰۰۱ براى بازيهاى المپيك تابستانى ۲۰۰۸ بيش از ۷ سال است برايش لحظه شمارى مى كنند. مشعل المپيك در اخرين مرحله مسير يونانى اش به اتن رسيد.پليس يونان به طور گسترده از اين مشعل محافظت مى كرد تا مانع اختلال تظاهركنندگان مخالف چينى در مراسم شود.بااين حال سه مرد تلاش كردند در سخنرانى يك مقام چينى كميته برگزارى بازيهاى المپيك در مراسم روشن كردن مشعل اخلال ايجاد كنند.مسؤولان كشور نپال براى جلوگيرى از اعتراض تبتى ها از ده ها نيروى نظامى در مسير حمل مشعل استفاده كردند. در حالى كه تعدادى از معترضان و جدايى طلبان تبتى اعتراض خود را نسبت به عبور مشعل بازيهاى المپيك پكن از تبت اعلام كردند. در هند هم تبتى ها مشعلى بنام مشعل استقلال روشن كردند و اعلام كردند كه آن را به موازات مشعل المپيك در كشورهاى متعدد حمل مى كنند.۸۰ دونده در مسير ۲۸ كيلومترى حمل مشعل المپيك از پاريس، توسط ۶۵ پليس موتور سوار و ۲۰۰ نيروى پليس ضد شورش حفاظت شد.همچنين در بخش هايى از مسير ماموران نيرو هاى انتظامى در نزديكى مسير عبور مشعل دويدند.نيرو هاى موتور سوار پليس به صورت حلقه وار و در شعاع دويست مترى مسير عبور مشعل المپيك از آن حفاظت كردند.اين تدابير امنيتى براى جلوگيرى از اقدامات مخالفان حضور چين در تبت انجام گرفت.فعالان طرفدار تبت اعلام كردند كه هنگام عبور مشعل المپيك از پاريس تظاهرات مى كنند.در لندن معترضان به اقدامات چين درتبت تلاش كردند، مشعل المپيك را از دست ورزشكاران حامل آن خارج كنند.پس از بروز اغتشاش در لندن مشعل المپيك جهت حفاظت بيشتر به يك اتوبوس انتقال داده شد. كوالالامپور آيين ويژه حمل مشعل المپيك در ميان تدابير شديد امنيتى در شهر كوالالامپور، پايتخت مالزى برگزار شد. تدابير امنيتى پليس براى حفاظت از مشعل المپيك كاملاً محسوس بود و پليس با كنترل و اعمال مقررات منع رفت وآمد، مسيرهاى منتهى به مسير انتقال مشعل را مسدود كرده بود. پليس كوالالامپور همچنين بيش از يكهزار نيرواز جمله يكصد پليس ويژه ضد شورش را به منظور برقرارى امنيت و جلوگيرى از هرگونه اختلال احتمالى از سوى هواداران فرقه فالون گونگ يا طرفداران استقلال تبت را به خدمت گرفته بود. پليس مالزى پنج فرد مخالف سياست هاى چين در ارتباط با تبت و برگزارى بازيهاى المپيك ۲۰۰۸ در پكن را در جريان حمل مشعل المپيك در شهر كوالالامپور بازداشت كرد. به علاوه، يك راهب بودايى و نيز يك زن انگليسى را كه پيراهنى با عنوان تبت آزاد بر تن داشت نيز دستگيرشدند. ورود و خروج مشعل المپيك ۲۰۰۸ از پايتخت اندونزى بهانه اى براى درگيرى صدها جوان با پليس اين شهر به حمايت از مردم تبت شد. در اين ميان، ۵ دانشجوى جاكارتايى و ۳ دانشجوى هلندى كه به شكل توريست در اندونزى به سر مى بردند، دستگير شدند. پليس اندونزى با هماهنگى نيروهاى امنيتى مخصوص المپيك، مسير حمل مشعل را مراقبت مى كرد؛ اما مردم حصار را شكستند. بيش از ۲۰۰۰ پليس تلاش كردند تا جلوى شورش هواداران تبت را بگيرند. هم زمان با عبور مشعل، در حدود ۵۰۰۰ نفر در شورش خيابانى حضور داشتند. نكته جالب اين بود كه در ساير شهرهاى اندونزى نيز مردم شورش كردند و با پارچه نويسى، حمايت خود را از دالاى لاما اعلام كردند. مشعل بازيهاى المپيك ۲۰۰۸ پكن در پانزدهمين مرحله از سفر جهانى خود به كانبرا، پايتخت استراليا رسيد. در پى مشكلاتى كه در مسير حمل مشعل المپيك در شهرهاى مختلف جهان به وجود آمد؛ مقامات استراليا تصميم به تغييرمسير عبور مشعل در اين كشور گرفتند.مسؤول هماهنگى مراسم حمل مشعل المپيك در استرالياگفته بود:مراسم حمل مشعل احتمالاً در محورهاى سبك تر انجام مى شود. همچنين امكان دارد تدابير امنيتى تشديد شود و مردم از آن دور نگاه داشته شوندو مسير عبور مشعل چهل هشت ساعت پيش از ورود مشعل به اين كشور اعلام مى شود.
هواداران تبت هشدار داده بودند هنگام عبور مشعل المپيك از استراليا تظاهرات مسالمت آميز برگزار مى كنند.كره شمالى هم از مدتى پيش خود را براى اجراى اين برنامه وتضمين امنيت انتقال مشعل آماده كرده بود. سه نفر از طرفداران آزادى تبت، با بالارفتن از كابل هاى پل معلق گولدن گيت در سان فرانسيسكو پلاكارد هايى را به نشانه همبستگى با تبتى ها بر اين پل نصب كردند.اين اقدام از سوى فعالان طرفدار آزادى تبت يك روز پيش از ورود مشعل المپيك به امريكا و سان فرانسيكو انجام گرفت.
بى بى سى نيز گزارش دادهفت نفر در ارتباط با نصب پلاكارد ها بر كابل هاى پل گولدن گيت توسط پليس پازداشت شدند.باتوجه به آخرين تصميمات كميته ملى المپيك هنگ كنگ، مسيرحمل مشعل المپيك در هنگ كنگ كوتاهتر از مسير اعلام شده قبلى شد. هرچندهرگونه دليلى امنيتى وترس از شورش واخلال دربرنامه عبور مشعل المپيك در هنگ كنگ رد شد.
سفر حفاظت شده

سفر مشعل المپيك پكن توسط چينى ها كاملا حفاظت شده و امنيتى بود. با كمى دقت به تصاوير حمل مشعل مى توان ديد كه تعداد زيادى از چينى هايى با گرمكن هاى آبى تحت عنوان همراهان مشعل همراه در كنار مشعل و در خيابان هاى شهرهايى كه در مسير حمل مشعل قرار دارند، ديده مى شوند. آنها وظيفه دارند به نوبت و با حفاظت كامل مشعل را به دست كسانى كه آن را حمل كنند برسانند به گونه اى كه مشعل خاموش نشود.همراهان آبى پوش مشعل جزو كميته برگزار كننده المپيك هستند اما اين احتمال نيز وجود دارد كه بخشى از سازمان امنيتى چين باشند. به هر حال از آغاز اين سفر همواره ۳ نفر مشعل را همراهى كرده اند.

ماجراى تبت

تبت فلاتى است واقع در كشور چين كه از جمله مناطق آسياى مركزى محسوب مى شود.تبت با ميانگين ارتفاع ۹۰۰/۴ متر ( 00/۱۶ پا) مرتفع ترين منطقه در كره زمين است. از اين رو آن را بام دنيا نيز نام گذاشته اند.امروزه بخش عمده سرزمين تبت در جمهورى خلق چين واقع شده و بخش كوچكى از آن نيز در هند قرار دارد. تايوان (چين تايپه) نيز نسبت به اين سرزمين ادعاى ارضى مطرح كرده است.سونگتسان گامپو بسيارى از مناطق تبت را در قرن هفتم ميلادى تحت يك حاكميت درآورد و از قرن هفدهم دالايى لاما ها يا راهبان بودايى رهبرى معنوى تبت را در دست گرفتند.از قرن هفدهم تا سال ۱۹۵۹ دالايى لاماها رهبران مذهبى تبت محسوب مى شدند و امور حكومتى و ادارى اين منطقه بر عهده آنان بود.تبت از اين سال به بعد تحت حاكميت مستقيم چين قرار گرفت و دالايى لاما نيز به دليل قيام عليه جمهورى خلق چين به هند تبعيد شد.درحال حاضردولت تبت درهنددرتبعيدبه سر مى بردوخواستاراستقلاال ازچين است.با اين حال رهبر روحانى تبتى ها در برابر خبرنگاران در سياتل واقع در ايالت واشنگتن امريكا گفت اين شكل از تظاهرات بايد مجاز شود.دالاى لاما تهديد خود را تكرار كرد كه در صورت از كنترل خارج شدن اوضاع تبت، وى از سمت رهبرى سياسى كناره گيرى مى كند.اين پيرمرد ۷۲ ساله كه در چارچوب كنفرانسى چند روزه در سياتل بود، بار ديگر حمايت خود را از پكن براى ميزبانى بازيهاى المپيك اعلام كرد. .وى با اين حال گفت اما تصميم گيرى براى حضور يا تحريم جشن هاى افتتاحيه بازيهاى المپيك را بايد بر عهده روساى كشور و دولت ها گذاشت.دالايى لاما تأكيد كرد كه تظاهرات و اعتراضات، آشكارسازى خشم عميق مردم است كه نه تنها در منطقه خودمختار تبت بلكه در مناطق ديگر با جمعيت مردم تبت نژاد، نيز صورت مى گيرد.

المپيك كه قرار بود يك رويداد ورزشى و پيام آور صلح باشد اين روزها كاملا به يك المپيك سياسى تبديل شده است. البته نه اينكه اين اتفاق در عرض يك ماه و دو ماه افتاده باشد بلكه از مدت ها قبل اين روند شروع شده بود. ارتباط سياست و المپيك از ابتداى تاسيس المپيك هم مشاهده شده است. بارها از المپيك به عنوان ابزارى سياسى براى تقويت يا تخريب چهره يك كشور استفاده شده است و حالا نوبت چين است. در مورد چين هم لازم نيست به دشمنى آشكار غرب با اين غول آسيايى اشاره كنيم و المپيك پانزدهم فرصتى است كه جهان غرب با انواع و اقسام راه ها و روش ها به تخريب وجهه رقيب خود اقدام كند.اروپا و امريكايى ها نه تنها در قبال عبور مشعل خواستار باج هاى سياسى شدند بلكه ماجراى داخلى تبت كه به طرز مشكوكى به موقع آتش آن روشن شد، دست غربى ها را بازتر كرد.
فضاى المپيك فضاى صلح است و همين ماجراى استقلال خواهى تبتى ها و خشونت و كشتار ناشى از آن و حتى مسايلى چون رعايت نشدن حقوق بشر در چين، اين كشور را بحران زده كرد.بحران از جنبه خارجى و آنچه مربوط به دولت هاى غربى بود از بيانيه هاى سياسى ستاد برگزارى المپيك چين شروع شد و سران كشورهاى غربى هم كه دعوتنامه شركت در مراسم افتتاحيه را دريافت كرده بودند حضور خود را منوط به تغيير رويه سياسى رعايت اصول دموكراسى كردند.چين زير فشارهاى بين المللى به ديپلمات هاى غربى اجازه سفر به تبت را داد. 17 ديپلمات مستقر در پكن شامل ديپلمات هاى آلمان، امريكا، انگليس، فرانسه و استراليا همراه با مقامات چينى ديدارى دو روزه از منطقه پس از ناآرامى هاى لهاسا داشتند در حالى كه تور دولتى خبرنگاران خارجى از اين منطقه نيمه تمام مانده بود.از طرفى جورج بوش حضور خود در المپيك را در سايه اى از ابهام گذاشت و همزمان محافل مختلف امريكايى به حمايت از مخالفان پكن پرداختند. آنها خواستار پايان دادن به نقض حقوق بشر در چين بودند. كنگره و نامزدهاى رياست جمهورى امريكا با همراهى كاخ سفيد براى دومين بار در يك سال از دالايى لاما رهبر جدايى طلبان تبت براى سفر به اين كشور دعوت كردند.از طرفى رييس كره اى سازمان ملل كه نقش ميانجى را بايد بازى مى كرد اعلام كرد كه در مراسم افتتاحيه المپيك شركت نخواهد كرد. به هرحال رييس سازمان ملل تابع كشورى است كه مدافع حقوق آمريكا است و مقابله با چين را در برنامه دارد. سردمداران ژاپنى هم هوادار عقيده كره اى ها بودند. در همين راستا وزير امنيت ژاپن اعلام كرد اجازه نمى دهد نيروهاى امنيتى چين وارد اين كشور شوند. به هرحال از رييس كره اى سازمان ملل انتظار نمى رود كه تسليم خواسته هاى حامى اصلى اش آمريكا نباشد.
پس از آن پارلمان اروپا قطعنامه اى تصويب كرد كه كشورهاى عضو اين اتحاديه درصورتى كه چين با رهبر جدايى طلبان تبت مذاكره نكند در مراسم افتتاحيه المپيك پكن شركت نكنند. غربى ها در اين جنگى كه عليه چين شروع كرده بودند حمايت رسانه ها را نيز داشتند و هر روز تصاوير خشونت عليه تبتى ها و تظاهرات را به سمع و نظر بينندگان و خوانندگان مى رساندند.همچنين روابط دو كشور آلمان و چين پس از ديدار دالايى لاما با مركل در دفتر صدراعظم آلمان در ماه سپتامبر تيره و تار شد.دولت چين اعلام كرد در اين مورد كه احتمال دارد تعدادى از سياستمداران جهان در اعتراض به اقدامات پكن در تبت در مراسم افتتاحيه بازيهاى المپيك حاضر نشوند نگران نيست و اين موضوع به كميته هاى ملى المپيك كشورها مربوط مى شود نه كشور چين.نه تنها چينى ها در آمريكا و اروپا با مشكلات زيادى روبرو شدند بلكه يكى از موانع آنها در آسيا كشور هند بود كه صد هزار ناراضى تبتى را به علاوه رهبر آن در خود جاى داده است. هندى ها با اينكه همواره خواستار برقرارى دوستى سياسى با چين بوده اند اما خود را يك كشور دموكراتيك خوانده و اقدامى عليه تبتى هاى ساكن در اين كشور نيز انجام ندادند. اين سياست دوگانه هند دعواى دو قدرت آسيا در المپيك را مطرح تر از پيش ساخت.اختلاف غرب و چين از زمانى شروع شد كه چينى ها كم كم تبديل به يك قدرت اقتصادى در جهان شدند. غربى ها اوايل اين پيشرفت اقتصادى را چندان خطرناك تلقى نمى كردند و حتى با آغوش باز اين كشور را پذيرفتند به اين اميد كه شاهد تغييرات سياسى در اين كشور باشند. پس از آن غربى ها روى نارضايتى و جدايى طلبى تبتى ها و مساله تايوان تمركز كردند. پس از آن چينى ها شمشير مقابله با غرب را از رو بستند و از همه توان خود براى جلوگيرى از نفوذ غرب استفاده كردند و در نهايت غرب را مجبور به پذيرش موجوديت خود كردند. امروز غرب و چين رقابت اقتصادى عظيمى دارند اما در عرصه سياسى همچنان حريف هم محسوب مى شوند.

سايه سياست بر مشعل
ايده اوليه حمل مشعل المپيك در نقاط مختلف جهان كاملاً بار سياسى داشت و شايد ادامه اين روند سياسى نبايد جاى تعجب داشته باشد. اين ايده اولين بار توسط كارل دايم برگزاركننده مسابقه المپيك برلين در سال ۱۹۲۶ ميلادى و مشاور آدلف هيتلر طراحى و اجرا شد. او مسؤولان رايش سوم را قانع كرد كه حمل مشعل المپيك در نقاط مختلف جهان مى تواند آلمان را به رخ كشورهاى ديگر بكشد. او مدعى شد كه مشعل المپيك نمادى از صلح، هماهنگى و وحدت جهانى است. حتى هيتلر در يكى از سخنرانى هاى خود ورزش قهرمانى را راهى براى گره زدن دغدغه هاى كشورهاى جهان معرفى كرده بود. اين حركت بايد تصويرى از رايش سوم به عنوان يك كشور مدرن ارائه مى كرد كشورى كه هم شكوفايى اقتصادى و هم نفوذ بين المللى داشت. البته هيتلر و دار و دسته اش موفق هم شدند. حمل مشعل المپيك برلين در كشورهاى اروپايى اهميت زيادى داشت چون هيتلر قصد داشت در آينده آنها را اشغال كند. دولت چين هم قصد داشت سفر مشعل را به سفر خودنمايى قدرت و نفوذش در جهان تبديل كند اما جدايى طلبان تبت در هند و نپال و داخل تبت دست به تظاهرات گسترده زدند.
معترضان اروپايى دلايل مخالف خود را سركوب مخالفان جدايى طلب در تبت و نقض حقوق بشر در چين معرفى كردند. اعمال فشار بر ۲ ميليون چينى براى ترك محل زندگى براى ساختن تأسيسات لازم براى برگزارى مسابقات المپيك و استفاده از نيروى كار بسيار ارزان از ديگر موارد اعتراض در مسير حمل مشعل بود. حدود هزار نفر از مخالفان دولت چين در مقابل دفتر گوردون براون نخست وزير انگليس تجمع كرد و پيش از اداى احترام او به اين مشعل در لندن اعتراض خود را به نمايش گذاشتند. اين در حالى است كه براون اعلام كرده بود در مراسم افتتاحيه بازيها شركت نخواهد كرد. در پاريس نصب پوستر بزرگى مبنى بر اعتراض نقض حقوق بشر در چين موجب شد مقامات چينى در لحظات آخر از حضور در تالار شهر پاريس سرباز بزنند. در سانفرانسيسكو معترضان اعتقاد داشتند كه كميته بين المللى المپيك را بايد براى همراهى با چين و سياست هايش سرزنش كرد اما ژاك روگ رييس كميته بين المللى المپيك از بابت اعتراض هايى كه در مسير حمل مشعل رخ داد ابراز تأسف كرده و گفت: «قرار بود حمل مشعل المپيك در نقاط مختلف جهان پيام آور صلح براى تمام ملل و فرهنگ ها باشد.» روشن شدن مشعل المپيك روشن شدن آتش جنگ پنهانى ميان جامعه غرب و چين بود. غربى ها تا جايى كه در توان داشتند چين را وادار كردند كه به آنها در زمينه هاى مختلف متعهد شود. پنهان نيست كه اروپا و امريكايى ها سفر مشعل در كشورهايشان را مشروط به متعهد شدن چين به حقوق بشر و دادن امتيازات سياسى كردند. به هر حال اين سفر پرمخاطره مشعل در ۲ قرن اخير كه باعث تعجب حاميان ورزش و پيام صلح بود با رگه هاى آشكارى از دخالت هاى سياسى به پايان رسيد.